عصر ایران/ سارکوزی و روحانی؛ از یک ماه بعد زندان تا ۴ سال پس از ریاست‌جمهوری

مهرداد خدیر
«من هم بخشی از وقت خود را گذاشتم برای این که خاطرات هشت سال ریاست‌جمهوری را بیان و تدوین کنم. البته دو سه جلد از آن خاطرات برای انتشار آماده است منتها هنوز در پیچ و خم مقررات نشر است و امیدواریم از مشکلات آن عبور کنیم ولی من وظیفه خودم و همه می‌دانم اگر تلاشی انجام داده‌ایم برای مردم بیان کنیم چون هر چه آموخته و اندوخته‌ایم با پول مردم بوده و مدیون مردم هستیم. اگر چه ممکن است بعضی‌ها از این که ما تجربه گذشته را بیان می‌کنیم خوش‌شان نیاید یا حتی ناراحت شوند ولی ما وظیفه داریم ثمره و محصول کارمان را به نسل آینده عرضه کنیم.»
این بخش از سخنان حسن روحانی رئیس‌جمهوری پیشین ایران که روز دوشنبه گذشته گفته و در عصر ایران هم منتشر شد، عملاً تحت‌الشعاع قسمت‌های دیگر قرار گرفت که از امکان گشایش در سیاست خارجی گفته بود و رسانه‌های خارجی بیشتر به افشای محتوای گفت‌وگوی تلفنی او با باراک اوباما همتای آمریکایی روحانی پرداختند.
این یادداشت اما بر بخش آغازین سخن او انگشت می‌گذارد که کتاب خاطرات رئیس‌جمهوری پیشین ایران در پیچ و خم نشر گرفتار است! طبعاً منظور آقای روحانی مشکلات کاغذ نیست و با توجه به جملات بعدی می‌توان دریافت که بعضی‌ها مایل به انتشار خاطرات او نیستند.
این بعضی‌ها اما کیستند که خود را از دبیر و رئیس شورای عالی امنیت ملی ایران در دو دوره ۱۶ و ۸ ساله یعنی نیمی از عمر جمهوری اسلامی آگاه‌تر و حساس‌تر می‌دانند؟
جدای این در نظر داشته باشیم وزیر فرهنگ و ارشاد کنونی که متولی نشر کتاب است وزیر دولت او بوده همچنان که رئیس دفتر رئیس‌جمهور کنونی هم دبیر هیأت دولت روحانی و سپس وزیر آموزش و پرورش در کابینه او بوده است.
هر چند همین اشارات درباره ممانعت احتمالی از انتشار خاطرات حسن روحانی کفایت می‌کند اما یک یادآوری دیگر هم مناسبت دارد و آن همزمانی این اظهارات با انتشار خاطرات نیکولا سارکوزی رئیس‌جمهوری پیشین فرانسه بلافاصله پس از آزادی از زندان ۲۰ روزه است که به چاپ‌های متعدد و تیراژ میلیونی رسیده و البته این طعنه را به همراه داشته که ۲۰ روز به زندان رفته و فکر کرده ماندلاست!
طنز تلخ این که همان روز که رئیس‌جمهوری پیشین ایران به صورت مبهم از موانع انتشار کتاب خاطرات هشت سال ریاست‌جمهوری گفت که شامل موضوعات مهم آن سال‌ها می‌شود (برجام و خروج ترامپ و سردار سلیمانی و ساقط کردن هواپیما و کرونا) رسانه‌های داخلی و خارجی درباره خاطرات سارکوزی نوشتند در حالی که زمان اندکی از آزادی او می‌گذرد و همین امروز یادداشتی درباره خاطرات او در همین تارنما منتشر شده در حالی که زمان اندکی از آزادی سارکوزی می‌گذرد.
اگرچه اهل مقایسه میان کشورها نیستم ولی این فقره جای قیاس و افسوس دارد نه به خاطر آن که هنوز کتاب خاطرات روحانی منتشر نشده که در دیدار با مدیران دولت خود همان‌ها را بیان می‌کند و کمابیش نکته کاملاً مکتومی باقی نمانده بلکه بیشتر به این سبب که تصور مالکیت حقیقت و ممانعت از طرح دیدگاه دیگران ولو ۸ سال رئیس‌جمهوری و قبل از آن عالی‌ترین مقام امنیتی بوده باشد از کجا نشأت می‌گیرد؟
جدای وجوه سیاسی به یاد گفتهٔ ناشری در سال‌ها قبل می‌افتم که از اوضاع نشر و قیمت کاغذ و تغییر سلیقهٔ مخاطبان از فرآورده‌های چاپی به دیجیتال می‌گفت اما بلافاصله یادآور شد: البته همچنان سه تا «خ» طرفدار دارد و صنعت نشر و کتاب را سرپا نگاه می‌دارد: خاطرات، خیالات و خرافات.
مراد از خاطرات طبعاً خاطرات چهره‌های مشهور و غالباً سیاسی است و منظور او از خیالات کتاب‌های شعر و رمان بود که بر اساس قوه تخیل نوشته شده و خرافات طعنه به کتاب‌های شبه‌علمی و روان‌شناسی زرد هر چند با قرار دادن همه ذیل این عنوان منفی موافق نیستم.
باری؛ انتشار سریع کتاب‌های خاطرات هم به فضای سیاسی کمک می‌کند هم به صنعت نشر. آقای جلیلی هم خاطرات آن ۶ سال را بنویسد. خاطره‌نویسی و خاطره‌خوانی خوب است و بد است که بگویند رئیس‌جمهور سابق فرانسه به سرعت خاطرات ۲۰ روز زندان را نوشته (به اتهام دریافت کمک مالی از قذافی به حبس افتاده بود) و رئیس‌جمهور سابق ایران برای انتشار بخش‌هایی از خاطرات با موانعی روبه‌روست. البته خدا کند منظور آقای روحانی نکته دیگری بوده باشد. در این صورت منتظر انتشاریم اگرچه مانند کتاب خاطرات اسحاق جهانگیری در غیاب قوانین کپی‌رایت رسانه‌ها از بخش‌های مختلف آن نقل خواهند کرد.